Μια ιστορία πλούσια σε διαφωνίες, αντεγκλήσεις και αποχωρήσεις

 

Οι εμβληματικοί ηγέτες του μεταπολιτευτικού αριστερού κόσμου στην Ελλάδα Χαρίλαος Φλωράκης και Λεωνίδας Κύρκος


Η πρόσφατη αποχώρηση της Αριστερής Πλατφόρμας από τον ΣΥΡΙΖΑ και η δημιουργία της Λαϊκής Ενότητας (ΛΑΕ) δεν είναι η πρώτη διασπαστική κίνηση της Αριστεράς στη χώρα μας. Τουναντίον η ιστορία του πολιτικού χώρου είναι γεμάτη από διαφωνίες και αποχωρήσεις, μερικές από τις οποίες έχουν επηρεάσει τον συγκεκριμένο ιδεολογικό χώρο μέχρι τις ημέρες μας.
Ο πρόδομος του ΚΚΕ ήταν το ΣΕΚΕ, που ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1918. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1924, που το ΣΕΚΕ μετονομάστηκε επισήμως ΚΚΕ, εμφανίστηκαν στις γραμμές του ορισμένες διασπάσεις.
Μέχρι τη λήξη της περιόδου του Μεσοπολέμου, το ΚΚΕ γνώρισε αρκετές μικροδιασπάσεις. Οι ουσιαστικότερες όμως διασπάσεις του ήταν τρεις. Η πρώτη αφορά τους αρχειομαρξιστές, που κληρονομήθηκε από το ΣΕΚΕ, αλλά πήρε σοβαρή πολιτική υπόσταση αργότερα.
Η δεύτερη σοβαρή διάσπαση του ΚΚΕ συντελέστηκε το 1927, απόρροια και απότοκος των διεργασιών στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα και στο ΚΚΣΕ, συγκροτήθηκε στο κόμμα η «Αριστερή Αντιπολίτευση», που ήταν τροτσκιστικής κατεύθυνσης.
Ενάντια των δύο προηγούμενων δημιουργήθηκε μία ακόμη ομάδα, η οποία επιδίωκε την παρέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς για την έξοδο του κόμματος από την κρίση. Η κρίση ξεπεράστηκε με ανοικτή παρέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Νοέμβρης του 1931) και την επιλογή του Νίκου Ζαχαριάδη στη θέση του γενικού γραμματέα του ΚΚΕ.
Μεταπολεμικά, η μεγάλη κρίση στο εσωτερικό του ΚΚΕ, που εκείνη την εποχή βρισκόταν στην παρανομία, έλαβε χώρα τον Μάρτιο του 1956, οπότε η 6η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ αποφάσισε, με υπόδειξη των Σοβιετικών, την καθαίρεση του έως τότε πανίσχυρου γενικού γραμματέα Νίκου Ζαχαριάδη. Η εξέλιξη πυροδότησε εντάσεις στους κόλπους του κόμματος, με τα μέλη και τα στελέχη του να χωριστούν σε ζαχαριαδικούς και αντιζαχαριαδικούς. Ωστόσο, ο εσωκομματικός εμφύλιος δεν έδωσε το έναυσμα για τη δημιουργία νέου κόμματος. Δεν συνέβη όμως το ίδιο δώδεκα χρόνια αργότερα. Η μεγάλη διάσπαση στα χρονικά του αριστερού κινήματος στην Ελλάδα, που το επηρεάζει ως και τις ημέρες μας, συντελέστηκε στη 12η ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος το 1968.
Η Ολομέλεια πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 5-15 Φλεβάρη του 1968 στη Βουδαπέστη, όπου αναμετρήθηκαν δύο διαφορετικοί ιδεολογικοί κόσμοι. Από τη μία επικρατούσε η άποψη ότι ΚΚΕ έπρεπε να συνεχίσει με χαρακτηριστικά ενός μαρξιστικού - λενινιστικού κόμματος και από την άλλη ότι θα έπρεπε να μετεξελισσόταν σε ένα «ευρωκομμουνιστικό» κόμμα. Το ιστορικό αποτέλεσμα της διάσπασης που συντελέστηκε εκεί ήταν να προκύψουν δύο κόμματα, που έφεραν τον τίτλο ΚΚΕ.
Το ένα ήταν το ΚΚΕ- υπό την ηγεσία του Κ. Κολιγιάννη και στη συνέχεια του Χ. Φλωράκη- και το άλλο το ΚΚΕ Εσωτερικού- υπό τον Μπ. Δρακόπουλο, τον Μ. Παρτσαλίδη, τον Λ. Κύρκο κ.ά.-, ενώ ένα τμήμα κομματικών στελεχών και προσωπικοτήτων της Αριστεράς, που δεν πήγε με το ένα ή το άλλο κόμμα, ανασυγκρότησε μεταπολιτευτικά την ΕΔΑ, στην οποία ξεχώριζε η ηγετική φυσιογνωμία του Ηλία Ηλιού.
Στη μεταπολίτευση το αριστερό κίνημα, εκτός από τις πρώτες εκλογές από την κατάρρευση της χούντας, εμφανίστηκε διχασμένο και κερματισμένο. Οι κύριες κοινοβουλευτικές δυνάμεις παρέμειναν το ΚΚΕ και το ΚΚΕ Εσωτερικού.
Στο 4ο συνέδριο του ΚΚΕ Εσωτερικού το 1986, η πλειοψηφία των συνέδρων αποφάσισαν την ίδρυση της Ελληνικής Αριστεράς (ΕΑΡ) και η οποία συνεργάστηκε τρία χρόνια αργότερα με το ΚΚΕ, σχηματίζοντας τον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου.
Η μειοψηφία του ΚΚΕ Εσωτερικού, που διαφώνησε με τη στροφή της ηγεσίας του κόμματος το 1986, συνέχισε στο σχήμα ΚΚΕ Εσ. Ανανεωτική-Αριστερά που μετεξελίχθηκε το 1991 σε Ανανεωτική Κομμουνιστική Οικολογική Αριστερά (ΑΚΟΑ) και που από το 2004 συμμετέχει στο ενιαίο μέτωπο του ΣΥΡΙΖΑ.
Το 1989 ο αριστερός πολιτικός χώρος ενώθηκε υπό τη στέγη του Συνασπισμού, για να διασπαστεί δύο χρόνια αργότερα μετά το δραματικό 13ο συνέδριο. Η μία ομάδα υπό τον Χαρίλαο Φλωράκη αποχωρεί από τον Συνασπισμό, ενώ τμήμα στελεχών του Περισσού που έφυγαν από το ΚΚΕ μαζί με την ΕΑΡ ίδρυσε το ενιαίο κόμμα του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου (ΣΥΝ).
Τον Ιανουάριο του 2004 έγινε η πρώτη κοινή προσπάθεια να ενωθούν αριστερές οργανώσεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν πλέον πραγματικότητα. Ωστόσο και αυτό το πολιτικό εγχείρημα σημαδεύτηκε από αποχωρήσεις. Αρχικά μεμονωμένα – έστω και δύο πρώην προέδρων- (προηγήθηκε εκείνη της Μαρίας Δαμανάκης, που στη συνέχεια εντάχθηκε στο ΠΑΣΟΚ και ακολούθησε εκείνη του Αλέκου Αλαβάνου, ο οποίος συνέχισε έναν μοναχικό πολιτικό δρόμο μέχρι να συνταχθεί τώρα με τη Λαϊκή Ενότητα) και στη συνέχεια συντεταγμένα με την αποχώρηση της Ανανεωτικής Πτέρυγας του κόμματος, της οποίας ηγείτο ο Φώτης Κουβέλης, που ζητούσε την απεμπλοκή του ΣΥΝ από τον ΣΥΡΙΖΑ. Απότοκος αυτής αποχώρησης ήταν η δημιουργία της Δημοκρατικής Αριστεράς (ΔΗΜΑΡ), η οποία κατόρθωσε όχι μόνο να βρεθεί στη Βουλή, αλλά και να γίνει εταίρος στην κυβέρνηση Σαμαρά.

Council of Europe